بيماري هاي قلب و عروق فراوان اند و با علل مختلف و درجاتي از نارسايي ها ممكن است آشكار شوند . براساس تحقيقات و آمارها ، زنان به بيماري هاي كاذب قلبي دچار مي شوند و بيماري هاي واقعي قلب ، بيشتر در مردان بروز مي كند .
بيماري هاي قلبي 1
بيماري هاي قلب و عروق فراوان اند و با علل مختلف و درجاتي از نارسايي ها ممكن است آشكار شوند . براساس تحقيقات و آمارها ، زنان به بيماري هاي كاذب قلبي دچار مي شوند و بيماري هاي واقعي قلب ، بيشتر در مردان بروز مي كند . تپش قلب زنان در بسياري از موارد منشا قلبي ندارد و ناشي از علل ديگر است .2 فشارخون در آن ها خوش فرجام تر از مردان است 3 . كلسترول خوب ( HDL ) در خون آنها بالا است .4 مقادير اجزاي خوني زنان در سن باروري ، كمتر از مردان است .5 و بيماري غلظت خون ( پلي سيتمي ) حقيقي يا نسبي با در صد پايين تري ممكن است آنان را گرفتار كند .6 زنان از اميد به زندگي بيشتري برخوردارند .7 با اين همه خطر دسته اي از حوادث قلبي و عروقي در زنان ، برابر مردان به نظر مي رسد .8 ( 5 درصد مرگ زنان آبستن ، ناشي از بيماري هاي قلبي است .9 ) سيگار همراه با مصرف قرص هاي ضد حاملگي ، عامل 55 درصد حملات قلبي در زنان زير 50 سال دانسته مي شود .10
برخي از بيماري هاي قلبي كه در ميان زنان شيوع بيشتري دارد ، به گونه ي زير است :
الف ) آنژين صدري : آنژين به معناي درد است . آنژين صدري به معناي درد قفسه ي سينه است كه در اثر كاهش شديد اكسيژن رساني به عضله ي قلب ايجاد مي شود . اين عارضه به طور معمول در نتيجه ي فعاليت زياد يا ساير عواملي كه قلب را تحت فشار قرار مي دهد ( فشار خون بالا ، تندي ضربان قلب ) پديد مي آيد . اين درد بسيار متنوع است و احتمال دارد با سوء هاضمه اشتباه گرفته شود . به طور معمول ، درد ، زير استخوان جناغ سينه حس مي شود و اغلب به پشت يا شانه ي چپ انتشار مي يابد . آنژين بيشتر در اثر آنرو اسكلروز شريان هاي كرونري بروز مي كند . 11 در بيماري كرونر قلب ، پس از 65 سالگي زنان بيش از مردان آنژين صدري مي گيرند ، بي آنكه سابقه ي انفاركتوس داشته باشند .12
ب ) تنگي ميترال : قلب 4 حفره دارد كه هر كدام داراي يك دريچه ي يك طرفه است و جريان خون را در جهت مناسب قرار مي دهد . يكي از آنها دريچه ي ميترال است كه دهليز چپ را از بطن چپ جدا مي كند . تنگي اين دريچه در بزرگسالان ، بيشتر ناشي از عوارض تب رماتيسمي است و خستگي و تنگي نفس هنگام فعاليت از علايم اصلي آن هستند . نوع خالص تنگي ميترال در 40 درصد بيماراني ديده مي شود كه به بيماري رماتيسمي مبتلايند . در اين عارضه ، * دريچه در اثر بافت فيبروز و يا رسوب كلسيم به طور منتشر ضخيم مي شود . 3/2 اين بيماران زن هستند . 13
پ ) پرولاپس دريچه ي ميترال : دريچه ي ميترال ، جريان خون را ميان دهليز و بطن چپ تنظيم مي كند . در شخص مبتلا به پرولاپس دريچه ي ميترال ، هر زمان كه بطن ها منقبض مي شوند ، دريچه به سمت داخل دهليز تمايل پيدا مي كند و برآمدگي به وجود مي آيد . اين حالت ، با نشت خون از دريچه همراه است . به طور معمول ، اين بيماري ، يك ناهنجاري دريچه اي خوش خيم قلبي تلقي مي شود و حالت شايعي مي نمايد . بنابريك تحقيق ، 17 درصد زنان جوان ، شواهدي از پرولاپس دارند . به نظر مي رسد اين حالت در زنان جوان و لاغر با انگشتان بلند و قفسه ي سينه ي كم عمق، شيوع بيشتري دارد .
نارسايي پرولاپس : حالتي دايمي است و با افزايش سن تغيير نمي كند و در بيشتر موارد ، نشانه اي ندارد . علايمي چون درد قفسه ي سينه ، تپش قلب ، سردرد ، ضعف ، اضطراب و حملات وحشت ممكن است با اين ناهنجاري همراه باشد .14
بيماري ممكن است در هر سني بروز يابد ، ولي بيشتر در سنين 15 تا 30 سالگي ديده مي شود 15 . اينكه چرا پرولاپس در زنان شيوع بيشتري دارد ، ناشناخته مي نمايد .16 ، گرچه يكي از علل پرولاپس ، نارسايي شديد ميترال است . 17
ت ) نارسايي آئورت همراه با بيماري ميترال : دريچه ي آئورت از پس زدن جريان خون از آئورت به بطن چپ جلوگيري مي كند . تنگي دريچه و يا پس زدن خون از آن ، ممكن است بر اثر تب رماتيسمي باشد .18 در 3/2 موارد ، منشا نارسايي آئورت ، رماتيسمي است كه با فرآيندي مزمن باعث ضخيم شدن ، تغيير شكل و كوتاهي هركدام از لتهاي دريچه ي آئورت مي شود . در نارسايي آئورت ، حجم ضربه اي توتال كه از بطن چپ خارج مي شود ، افزايش مي يابد . 75 در صد مبتلايان به نارسايي خالص يا غالب آئورت فرد هستند ، ولي در بيماراني كه اين نارسايي با بيماري ميترال همراه باشد ، تعداد زنان زياد است .19
ث ) بيماري تاكاياسو: بيماري تاكاياسو يك آرتريت غيراختصاصي است كه بيشترزنان جوان را گرفتار مي كند. در اكثر موراد ، بيماري در دهه ي 2 يا 3 زندگي شروع مي شود . در آغاز بيماري ممكن است تب ، بي قراري ، بي اشتهايي ، كاهش وزن ، عرق شبانه و گاهي درد مفاصل ظاهر و سپس نشانه هاي ناشي از گرفتاري عروق بزرگ به ويژه قوس آئورت و شاخه هاي اصلي آن ، جايگزين آن ها شود .20
ج ) تنگي تريكو سپيد : اين اختلال دريچه اي غير شايع به طور معمول، منشا رماتيسمي دارد و در زنان بيش از مردان شايع است .21
چ ) نقص ديواره ي بين دهليزي (ASD ) : بيماران دچار ASD در آغاز زندگي فاقد نشانه هاي باليني اند ، گرچه ممكن است عقب ماندگي رشدي خفيف و تمايل به عفونت هاي ريوي در آن ها پديد آيد . ASD نشان دهنده ي ضايعه ي واقعي در ديواره ي دهليزي و بازماندن آناتوميك و فونكسيونل است و يك ناهنجاري شايع قلبي در افراد ضايعه ي واقعي در ديواره ي دهليزي و بازماندن آناتوميك و فونكسيونل است و يك ناهنجاري شايع قلبي در افراد بالغ به حساب مي آيد و در جنس زن بيش از مردان مشاهده مي شود .22
ح ) بازماندن مجراي شرياني : مجراي شرياني ، رگي است كه از محل دو شاخه شدن ريوي تا آئورت ادامه دارد . اين مجرا ، پس از تولد ، بلافاصله بسته مي شود و انسداد آناتوميك آن ، چند ماه طول مي كشد . بازماندن پايدار آن پس از تولد عارضه اي شايع مي نمايد و بيشتر در جنس مؤنث ديده مي شود . در اكثر موارد ، مادر اين دسته از نوزادان در سه ماهه ي اول حاملگي ، سرخجه گرفته اند و يا كودكان زودرس اند و يا در مناطق مرتفع به دنيا آمده اند .23
خ ) فشارخون ناشي از ترشح آلدسترون : فشارخون ، اندازه ي نيروي وارده از طرف خون بر ديواره ي شريانها است كه عمل تلمبه زني قلبي ، آن را به وجود مي آورد . فشارخون در پي يك فشار حداكثر بر اثر انقباض كامل بطن چپ و يك فشار حداقل ، كه هنگام پر شدن بطن چپ پديد مي آيد ، اندازه گيري مي شود . بيشتر افراد جوان و سالم داراي فشارخون 80/120 ميليمتر جيوه اند كه با افزايش سن ، اندكي زيادتر مي شود .24 بر طبق مطالعات فراواني كه صورت گرفته است ، نوع شخصيت و عوامل روانزا در تشديد نشانه هاي فشارخون اساسي نقش دارند .25
فشارخون بالا ممكن است داراي علل گوناگون باشد و انواعي دارد . پس از 50 سالگي فشارخون بالا در زنان بيشتر مي شود 26 و نيز فشارخون ناشي از افزايش ترشح آلد و سترون ( هورموني كه از قشر فوق كليه ترشح مي شود ) در زنان شايع تر از مردان است .27
د )آرتريت تمپورال : اين بيماري كه آتريت با سلول هاي غول آسا نيز خوانده مي شود ، التهاب شريان هاي متوسط و بزرگ است و به طور مشخص ، يك يا چند شاخه از شريان كاروتيد را مبتلا مي كند . شيوع بيماري در افراد بالاي 55 سال ديده مي شود و عارضه ي هولناك آن در افراد درمان نشده ، ابتلاي چشمي است كه ممكن است به كوري بينجامد . آرتريت تمپورال در زنان ، شايع تر از مردان است .28
ذ ) ادم ايديوپاتيك : ادم به افزايش قسمت خارج عروقي ( ميان بافتي ) مايع اكسترا سلولر گفته مي شود كه گاهي به چند ليتر مي رسد . علائم ادم ايديوپاتيك به طور عمده در زنان ديده مي شود و بيشتر همراه با مشكلات رواني – اجتماعي است . از مشخصات اين بيماري ، تغييرات زياد وزن بيمار در طول شبانه روز است ؛ به گونه اي كه وزن بيمار در پايان چند ساعت ايستادن ، چند كيلو سنگين تر از بقيه ي روز مي شود . بيماري بيشتر در طول دوره ي قبل از قاعدگي رخ مي دهد و با تجويز پروژسترون بهبود مي يابد . از اين رو ، به نظر مي سد يك عامل هورموني بر نفود پذيري عروق اثر كرده ، باعث ورود پلاسما به داخل فضاي ميان بافتي در حالت ايستاده مي شود و به دنبال آن ، كاهش حجم پلاسما و احتباس آب و املاح صورت مي گيرد .29
§ زيرنويس ها :
1. كتاب زن / حسيني ، راسخ ، نجات حكيمي /ص 378 – ص 383
2. دايره المعارف پزشكي / ص 35 و ص 933
3. اصول طب داخلي هاريسون / اختلالات سيستم قلب و عروق /ص634
4. همان /ص618
5. همان / بيماري هاي خون و سرطان شناسي /ص17؛ تشخيص و درمان طبي بيماري ها /ص381
6. تشخيص و درمان طبي بيماري ها /ص 381
7. همان /ص 35
8. اصول طب داخلي هاريسون / اختلالات سيستم قلب و عروق /ص634
9. تشخيص و درمان طبي بيماري ها /ص 584
10. مشاور پزشكي خانواده /ص 209
11. همان /ص 202
12. اصول طب داخلي هاريسون / اختلالات سيستم قلب و عروق / ص608 و ص 609
13. همان /ص 386 و ص 401
14. شناخت و درمان طبيعي بيماري ها /ص 190
15. اصول طب داخلي هاريسون / اختلالات سيستم قلب و عروق /ص 344
16. شناخت و درمان طبيعي بيماري ها /ص190
17. اصول طب داخلي هاريسون / اختلالات سيستم قلب و عروق /ص 344
18. مشاور پزشكي خانواده /ص 229 – ص 231
19. اصول طب داخلي هاريسون / اختلالات سيستم قلب و عروق /ص 419 – ص 421
20. همان /ص 681
21. همان /ص429
22. همان / ص344 و ص 345
23. همان / ص 351 و ص 352
24. مشاور پزشكي خانواده /ص 210 و ص 211
25. اختلالات روان تني /ص 151 و ص 152
26. مباني طب سيسيل /ص87 و ص 88
27. تشخيص و درمان طبي بيماري ها /ص 920 ؛ كليات فيزيولوژي پزشكي / ج اول / ص 701
28. اصول طب داخلي هاريسون / ص 193 و ص 194
29. همان / ص 37 و ص 45
