سوءظن مرض مهلكي براي انسان و بسيار مخرب براي خانه است و شايد چيزي مخرب تر از سوءظن براي بناي خانواده وجود نداشته باشد و از جمله ي آفات بزرگ اين بناي مقدس است .
ü سوءظن1
سوءظن مرض مهلكي براي انسان و بسيار مخرب براي خانه است و شايد چيزي مخرب تر از سوءظن براي بناي خانواده وجود نداشته باشد و از جمله ي آفات بزرگ اين بناي مقدس است .
منشا سوءظن : سوءظن از وسوسه ي فكري پيدا مي شود . شيطان گاهي بر قوه ي خيال انسان تسلط مي يابد كه به آن وسوسه مي گويند . وسوسه خود دو قسم است كه يك قسم آن وسوسه ي فكري است كه همان سوءظن است و يك قسم هم وسوسه ي عملي است كه بعضي اوقات در ميان مقدسين پيدا مي شود؛ مثل اينكه در طهارت و نجاست ، نماز و روزه و ... وسواس پيدا مي كند كه اين از بحث ما خارج است . پس اگر شيطان بر قوه ي خيال مسلط شود يك حال وسوسه گري براي انسان پيدا مي شود و افكار باطني بر او حكمفرما مي گردد كه از نظر امام صادق (ع) يك نوع ديوانگي است . «گويند شخصي خدمت امام صادق (ع) آمده بود و از يك نفر و از جمله عقل او بسيار تعريف مي كرد ؛ اما در ضمن صحبت هاي خود به اين موضوع نيز اشاره كرد كه آن شخص وسواسي است . حضرت تبسمي كرده و فرمودند : او تابع شيطان است و وسوسه چه در فكر و چه در عمل يك قسم از جنون است .»
آثار وسوسه : وسوسه تبعاتي را در پي دارد كه از آن جمله مي توان به موارد زير اشاره كرد :
v 1 . منفي بافي : وسوسه ي فكري خطرهايي دارد كه از جمله ي آن ها اين است كه انسان ها منفي نگر مي شوند يعني اين كه محصنات و امتيازها را نمي بينند ولي عيوب و منفي ها را مي بينند و اين باعث مي شود كه انسان منفي باف هيچ وقت نتواند ترقي و رشد كند . منفي باف نظير مگس است كه اگر در يك باغ پر از گل باشد به دنبال جاي كثيفي مي گردد كه در آن جا بنشيند . بنابراين سفارش علماي اخلاق به تمام همسران چه مرد و چه زن اين است كه مواظب باشند منفي نگر نشوند و همواره صفات مثبت و امتيازهاي همسران خود را ببينند و به دنبال آن نباشند كه نقصي را از همسران خود پيدا كنند . آدمي بايستي مانند بلبل باشد كه هميشه به روي گل بنشيند و به دنبال گل باشد پس دنبال نقاط مثبت باشيد و مگس نباشيد كه به دنبال عيوب و كثافات مي رود .
v 2 . بي نشاطي : يكي ديگر از آثار وسوسه ي فكري اين است كه انسان از زندگي خسته و بي نشاط مي شود و دايم به اين فكر مي كند كه چرا به اين دنيا آمده است ؟ اين در حالي است كه منشا اين سؤال را روان شناسان وسوسه ي فكري مي دانند . بعضي اوقات همين بي نشاطي باعث بسياري از خودكشي ها مي شود .
v 3 . بدگماني يا سوءظن : مهم ترين اثر وسوسه ي فكري سوء ظن است . سوء ظن ابتدا به خانه و خانواده است ، سپس به اجتماع و كم كم به خدا، پيغمبر ، قرآن و ائمه اطهار عليه اسلام و ... پيدا مي شود و گاه تا آن جا پيش مي رود كه باعث مي شود انسان مؤمن ،كافر شود .
سوء ظن از شيطان و اثرات اوست و شيطان به كم قانع نيست بلكه از كم شروع مي كند وسوسه ي فكري كه باعث مي شود انسان سوء ظن پيدا كند اين چنين است كه اول از كم شروع مي رود اما اين كم آن قدر زياد مي شود كه سوء ظن به همه چيز و همه كس پيدا مي شود تا بدان جا كه حتي ممكن است شخص به خدا نيز سوء ظن بيابد .
خطرات سوءظن : خطر بزرگ سوءظن آن است كه موجب تفسيق مي شود يعني باعث مي شود كه فرد دچار سوءظن در خصوص طرف مقابل خود فكر بد نمايد . سوءظني كه از وسوسه ي فكري سرچشمه مي گيرد بعضي اوقات موجب ديوانگي هاي عجيبي مي گردد . مخصوصاً اگر اين سوء ظن در خانه بين زن و شوهر پيدا شود موجب گناهان بسياري مي گردد . قرآن كريم در اين باره مي فرمايد : «وهرگز آن چه را كه به آن علم و اطمينان نداري ، دنبال مكن (بي تحقيق در پي سخن مرو و كسي را نيك و بد مخوان و از احدي نكوهش و ستايش روا مدار و به كسي ظن بد مبر) كه (در پيشگاه خدا ) چشم و گوش و دل همه مسئولند .»2
پس زن و شوهر نبايد بي علم حرفي به يكديگر بزنند و از مظنه متابعت كنند . زيرا اين سوء ظن ها و گمان ها و افكار غلط در روز قيامت از اعضا و جوارح انسان سؤال مي شود و اندام هاي انسان عليه او شهادت مي دهند . پس بنا به فته ي قرآن ، انسان نبايستي گمان بد برد و بايد از علم پيرو مي كند و نه ظن و گمان . انسان هايي كه به يكديگر سوءظن مي يابند ، مسلمان حقيقي نيستند . قرآن مي فرمايد :« و بسيار گمان بد و انديشه ي باطلي كرديد و مردمي در خور قبر و هلاك بوديد »3
روايت است كه پيغمبر (ص) به كعبه نگاه كردند و گفتند : اي كعبه تو خيلي احترام داري اما احترام مؤمن از تو نيز بيشتر است براي اين كه خدا از تو يك چيز را حرام كرده ولي از مومن سه چيز را . خدا حرام كرده است براي مؤمن كه كسي او را بكشد و يا مال او را ببرد و ياسوء ظني به مؤمن ببرد .4 از اينجا مشخص مي شود كه سوء ظن گناه خيلي بزرگ و مخرب است زيرا حضرت پيغمبر(ص) آن را در كنار آدم كشي و مال مردم خوري قرار داده اند .
اگر آدمي به همسر خودسوء ظن پيدا كند و يك جمله به همسر عفيف خود بگويد ، زن يا مرد باشد فرقي نمي كند هر چه هم كه گذشت داشته باشد اين جمله از دلش بيرون نمي رود و همواره اثر خود را در زندگي آنان به جا مي گذارد .
همسران بايستي متوجه باشند كه اين وسوسه و الهامات شيطان است و نبايد اساس و بنيان خانواده و خانه شان را با اين وسوسه هاي شيطاني خراب كنند . آنان بايستي اين آيه را هميشه مدنظر داشته باشند تا هرگاه گمان بد در ذهنشان راه پيدا كرد ، بگويند ، خدا فرموده است :« قتل الخرا صمون * الذين هم في غمره ساهون » يعني « كشته و نابود براي آن كس كه بناي كارش بر گمان و تخمين است . آنان كه در ضلالت و غفلت زيستند .»5
زن و مرد چه به همديگر در درون خانه سوءظن پيدا كنند و چه خارج از خانه در هر دو صورت گناه بزرگي را مرتكب مي شوند ، زيرا اگر در خانه مردي به همسرش سوءظن پيدا كند ، تابع سوء ظن خود به همسرش نسبت حرام مي دهد و اين همان است كه قرآن مي فرمايد : مرگ بر تو باد .( لازم به ذكر است كه معمولاً در سوء ظن هاي خانوادگي زن هيچ گاه به همسرش نسبت به حرام نمي دهد آخرين حد سوء ظن يك زن نسبت به شوهرش ممكن است ازدواج مجدد او باشد ولي اگر خداي ناكرده در خانواده اي مرد به همسرش سوء ظن پيدا نمايد و نسبت به حرام دهد ، تعزير مي شود يعني اگر بر حاكم شرع اثبات شود مي تواند از 25 تا 75 ضربه تازيانه به او بزند .) پس سفارش اسلام و علم اخلاق به انسان ها اين است كه با اين الهامات شيطاني و سوء ظن هاي بي جا باعث از بين رفتن محبت ميان خود نشوند و بنيان خانواده ي خود را متزلزل نكنند . سوء ظن در بيرون از خانه نيز موجب تجسس مي شود كه تجسس ، خود از گناهان بسيار بزرگ است ،گناه به اندازه اي بزرگ است كه پيغمبر اكرم(ص) بر روي منبر فرمود : اي كساني كه ايمان هاي شما زباني است نه قلبي ! تجسس نكنيد زيرا اگر در كار و امور مردم تجسس كرديد خدا شما را افتضاح مي كند و لو اين كه خيلي عاقل و تو دار باشيد . ايشان بارها سفارش مي كرد :« صنع امر اخيك علي احسنه » يعني «كار برادر خود را بر بهترين وجه آن قرار بده »6 يعني هميشه براي برادر و يا خواهر مؤمنت توجيه گر باش . حتي در روايتي پيامبر اكرم (ص) مي فرمايد : براي مؤمن محمل درست كن . هفتاد توجيه براي او درست كن . اگر نتوانستي ديگر محمل درست كني به خود بگو كه چقدر مسلمان بدي هستي كه نتوانستي محمل درست كني و كار يك مسلمان را توجيه كني . پس با توجه به تمام دستورات خدا و پيغمبر (ص) اين سؤال پيش مي آيد كه چرا ما به اين دستورات عمل نمي كنيم ؟ و چرا به جاي سوء ظن ، حسن ظن نمي يابيم؟!!
سوء ظن از آنجا سرچشمه مي گيرد كه دل منجلاب شده و بوي بد مي دهد . وقتي دل آدمي ناپاك شد ، ديگران را نيز ناپاك مي داند در حاليكه دل سالم و پاك ، ديگران نيز پاك مي داند و به همه حسن ظن دارد . سوء ظن درد بزرگي است اما درمان آن آسان است و آن بي اعتنايي است . وقتي آدمي از همسرخود حركتي ديد و توجيه خوب كرد و به فكر خود اعتنا ننمود . در دهان شيطان زده و خواه ناخواه شيطان مجبور به كناره گيري مي شود . آن چنان كه حضرت امام صادق (ع) فرمود : در دهان اين خبيث بزنيد ، در اين صورت شيطان به وسوسه هاي خود پايان مي دهد ولي اگر به آن اهميت بدهد و توجيه غلط و نادرستي بنمايد و آن فكر اشتباه را به زبان بياورد ، شيطانآن قدر اين وسوسه ي فكري را گسترش مي دهد كه انسان را به تمام معني ديوانه مي نمايد . پس درد بزرگ است ولي مداوا آسان. درد سرطاني است ؛ دنيا و آخرت را از بین مي برد . اما همه كس مي تواند با اهميت ندادن به سوء ظن ها و بدگماني ها آن را مداوا نمايد .
« ان الظن لايغني من الحق شيئا . ظن و گمان در فهم حق و حقيقت سودي ندارد .»7
· زيرنويس ها :
1 . اخلاق در خانه /ص 389 – ص 406
2 . سوره ي اسرا /آيه ي 36
3 . سوره ي فتح /آيه ي 12
4 . بحارالانوار / جلد 67/ص 71
5 . سوره ي ذاريات /آبات 10 و 11
6 . بحارالانوار / جلد 75 / ص 169
7 . سوره ي نجم / آيه ي 28
